Từ ngày 30-10 đến 1-11, TAND TP.HCM đã xét xử vụ Phan Thị Yên Phương lừa đảo chiếm đoạt tài sản, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, làm giả con dấu của cơ quan, tổ chức.

Theo hồ sơ, tháng 9-2001, Phương bị bắt về hai hành vi lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Từ đầu năm 2002, được tại ngoại, Phương đã lập hai công ty dược phẩm, một nhà hàâng để lừa đảo gần 4,7 tỷ đồng và 77 lượng vàng. Ngoài ra, Phương còn làm giả giấy tờ, con dấu cơ quan chức năng trong mua bán nhà đất, hàng hóa.

Im lặng để phản đối

Điều đặc biệt tại phiên tòa là trước sau Phương luôn từ chối trả lời thẩm vấn của hội đồng xét xử.

Ngay từ buổi xử đầu tiên, phiên tòa đã diễn ra thật căng thẳng. Trong phần thủ tục, Phương nhất quyết đề nghị thay đổi chủ tọa phiên tòa và công tố viên vì cho rằng họ không khách quan, ảnh hưởng đến quyền lợi của Phương. Sau khi chủ tọa đọc quyết định của lãnh đạo tòa bác đề nghị thay đổi hội đồng xét xử của Phương và tiếp tục xử, Phương đã “phản ứng mạnh” bằng thái độ bất hợp tác, không trả lời bất kỳ câu hỏi nào của cả tòa lẫn các luật sư.

Chủ tọa đã phải dùng nhiều cách, từ khuyên nhủ đến khuyến cáo rằng sự bất hợp tác này sẽ có không có lợi cho Phương trong quá trình xét xử, thậm chí tòa còn nhờ cả luật sư khuyên giải Phương nhưng bị cáo vẫn “câm lặng”. Vì thế, tòa dành đến hai buổi xử chỉ để công bố nguyên văn các lời khai, văn bản chứng cứ quan trọng trong vụ án. Đến khi nói lời cuối cùng, bị cáo cũng chỉ nói vắn tắt là kêu oan và tiếp tục đề nghị thay đổi hội đồng xét xử.

Được không?

Sự kiện này đặt ra vấn đề pháp lý là bị cáo có bắt buộc phải trả lời thẩm vấn của tòa hay nói cách khác là bị cáo có “quyền im lặng” tại tòa hay không?

Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành không quy định cụ thể về việc này. Tuy nhiên, theo Điều 50, bị cáo có quyền tự bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa; trình bày ý kiến, tranh luận tại phiên tòa; nói lời sau cùng... Về nghĩa vụ, luật chỉ quy định bị cáo phải có mặt theo giấy triệu tập của tòa; trong trường hợp vắng mặt không có lý do chính đáng thì có thể bị áp giải; nếu bỏ trốn thì bị truy nã.

Mặt khác, theo luật, nghĩa vụ chứng minh tội phạm thuộc về các cơ quan tố tụng. Bị cáo có quyền nhưng không buộc phải chứng minh mình vô tội.

Như vậy, bị cáo hoàn toàn có “quyền im lặng” trước tòa. Dĩ nhiên, việc bất hợp tác này chỉ đem lại bất lợi cho bị cáo bởi phía buộc tội sẽ phân tích, nhận định, đưa ra kết luận dễ dàng hơn do thiếu sự phản biện từ bị cáo. Đồng thời, việc bị cáo “câm lặng” sẽ bị tòa đánh giá là ngoan cố và bị cáo sẽ không được hưởng tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự là thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải.

Có người băn khoăn là nếu bị cáo không trả lời thì tòa có thể làm rõ sự thật vụ án? Theo chủ tọa phiên tòa, khi ra tòa, không chỉ có lời khai của bị cáo mới quan trọng trong việc nhận định có tội hay không mà tòa còn phải căn cứ toàn diện vào các chứng cứ, lời khai của những người tham gia tố tụng khác. Trên cơ sở đó, việc xét xử vẫn đảm bảo tính khách quan, chính xác.

Dự kiến TAND TP.HCM sẽ tuyên án đối với Phương vào sáng thứ Ba tuần tới (công tố viên đề nghị phạt Phương 22-26 năm tù cho cả ba tội). Chúng tôi sẽ thông tin tiếp đến bạn đọc.

Tòa kiến nghị xử lý luật sư

Bị cáo Phương có hai luật sư bào chữa là luật sư Trần Công Ly Tao (Đoàn luật sư TP.HCM) và luật sư Diệp Năng Bình (Đoàn luật sư tỉnh Ninh Thuận). Tại phiên xử, hai luật sư tranh luận gay gắt về hình thức phiên tòa. Theo họ, vụ án vi phạm tố tụng nghiêm trọng, quyền lợi của bị cáo bị xâm phạm khi đã làm đơn khiếu nại với lãnh đạo TAND TP xin thay đổi những người tiến hành tố tụng nhưng không được chấp nhận... Căng thẳng lên tới đỉnh điểm khi luật sư Bình chỉ trích chủ tọa “không có tư cách trong phiên tòa”.

Sáng qua (2-11), thẩm phán Vương Văn Nghĩa, chủ tọa phiên tòa, cho biết đã báo cáo với lãnh đạo TAND TP và sẽ nhanh chóng gửi công văn đến Đoàn luật sư tỉnh Ninh Thuận đề nghị xem lại tư cách của luật sư Bình. Theo ông, việc luật sư Bình công khai chỉ trích ông “không có tư cách trong phiên tòa” là không tôn trọng pháp luật, không chỉ xúc phạm đến cá nhân ông mà còn xúc phạm cả lãnh đạo TAND TP bởi việc phân công thẩm phán làm chủ tọa là quyết định của lãnh đạo tòa...

Theo Chủ nhiệm Đoàn luật sư tỉnh Ninh Thuận Trần Ngọc Châu, nếu nhận được công văn của tòa, đoàn sẽ tìm hiểu rõ sự việc, lắng nghe cả phần trình bày của luật sư Bình. Sau đó, Hội đồng khen thưởng-kỷ luật sẽ đề xuất với Ban chủ nhiệm đoàn hướng giải quyết.

Theo  Pháp Luật TPHCM Online