- Theo báo cáo năm vừa rồi có hơn 40 trường hợp VKS buộc tội nhưng tòa án tuyên không có tội. Trách nhiệm của VKS trong việc này thế nào?

- Chúng tôi đặt chỉ tiêu cho các tỉnh, bất cứ nơi nào để còn một trường hợp bị oan thì năm đó không có danh hiệu thi đua. Thực ra, làm hàng vạn vụ án, sai sót là rất khó tránh, nhưng sai sót về mặt tư pháp dẫn đến tác hại lớn nên luôn luôn phải có sự phấn đấu quyết liệt. Trước hết là không bị oan người vô tội, vì một người oan sẽ ảnh hưởng rất lớn đến bản thân họ và gia đình. Chúng tôi luôn coi là mục tiêu quan trọng nhất.

- Ông vừa báo cáo vẫn còn kiểm sát viên chưa nắm vững hồ sơ, không bảo vệ được quan điểm truy tố trước tòa, thái độ của Viện trưởng với những cán bộ này như thế nào?

- Phải tùy theo sai phạm của họ. Ví dụ như tại vụ xét xử Bùi Tiến Dũng (tổng giám đốc PMU 18) đánh bạc và chạy án, việc tranh tụng yếu thuộc về trách nhiệm của kiểm sát viên. Nếu thời gian nghiên cứu không đủ phải báo cáo để cấp trên huy động thêm người hoặc gia hạn thêm thời gian. Đây là trách nhiệm của kiểm sát viên do không nắm được hồ sơ.

- Vụ án do Viện kiểm sát tối cao chuyển hồ sơ cho cấp thành phố, tỉnh thường xảy ra việc kiểm sát viên không nắm kỹ hồ sơ nên bảo vệ cáo trạng rất khó. Viện trưởng có cách gì khắc phục việc này?

- Đây là vấn đề phân cấp giải quyết án, đúng là án từ trên đưa xuống thì có hạn chế. Trước mắt, các vụ án do trung ương đưa xuống, khi gần xong giai đoạn điều tra, chúng tôi yêu cầu viện kiểm sát và tòa án cấp dưới lên nghiên cứu hồ sơ ngay. Ví dụ, vụ Thiên Lợi Hòa tại Lào Cai chúng tôi làm theo cách đó, tới đây sẽ xét xử rất nhanh, sẽ không có trường hợp như vụ PMU 18. Đấy là một cách giải quyết tình thế.

Còn giải quyết một cách cơ bản, ngành kiểm sát và công an phải ngồi lại bàn với nhau về vấn đề phân cấp điều tra, phải tăng cường trách nhiệm cho cấp tỉnh, huyện. Cấp trung ương chỉ làm những vụ án rất đặc biệt mà cấp kia không làm được, như vậy mới đảm bảo được.

- Tại một số vụ án, khi đối đáp, cán bộ VKS thường đuối lý hơn so với luật sư. Ông đánh giá gì về chất lượng đào tạo kiểm sát?

- Nói yếu lý hơn thì không phải, một hai vụ thôi. Còn hầu hết kiểm sát viên đều thực hiện tốt đối đáp. Muốn được làm kiểm sát viên trước hết anh phải là cử nhân luật, có thời gian công tác trong ngành, rồi lại thông qua hội đồng tuyển chọn.

Tranh tụng đang là mục tiêu đột phá, trong đó quan trọng là chất lượng kiểm sát viên. Chúng tôi đang đầu tư cho kiểm sát viên.

- Theo ông, đội ngũ kiểm sát viên đã sẵn sàng tranh tụng sòng phẳng tại tòa với các luật sư?

- Tôi nghĩ rằng hầu hết kiểm sát viên đã sẵn sàng, còn một số thì phải vươn lên rất nhiều.

- Tại một số vụ án tham nhũng lúc đầu nghi ngờ sai phạm nhiều nhưng con số chứng minh được lại rất nhỏ. Vì sao lại như vậy?

- Trước hết, xét xử phải trên cơ sở pháp luật và chứng cứ. Thông tin trên các phương tiện đại chúng, tố giác của nhân dân... chỉ là một kênh, một nguồn, còn cụ thể thế nào phải phụ thuộc vào quá trình điều tra. Có những việc đầu tiên nhỏ nhưng quá trình điều tra phát hiện lại là rất lớn. Hay những việc ban đầu nghi ngờ lớn nhưng điều tra lại không phải như vậy. Trong mục tiêu xây dựng nhà nước pháp quyền là phải luôn luôn tôn trọng sự thật khách quan, tôn trọng chứng cứ và tôn trọng pháp luật. Không ai đứng trên những thứ đó.

Điều tra vụ án tức là điều tra của quá khứ. Người phạm tội thì sẽ có thủ đoạn để che giấu, loại bỏ yếu tố bất lợi cho họ, hợp pháp hóa nó. Bây giờ các cơ quan điều tra phải đi lật lại là cực kỳ khó khăn.

- Có ý kiến cho rằng kết quả án tham nhũng còn hạn chế là cơ quan điều tra chưa có tính độc lập cần thiết với các cơ quan khác do các nhân vật tham nhũng tác động vào. Theo ông, việc trao thêm quyền cho cơ quan điều tra thì như thế nào?

- Đây là việc đang nghiên cứu, nằm trong tiến trình của cải cách tư pháp. Đúng là có chuyện nọ chuyện kia, kể cả điều tra, kiểm sát, tòa án đều có vấn đề cần phải cải cách. Hiện nay đã có lộ trình về vấn đề này, nhưng để làm ngay thì chưa. Dĩ nhiên chỉ là độc lập tương đối, trong thể chế chính trị không thể có độc lập tuyệt đối.

- Việc bồi thường án oan có rất ít vụ nhưng thường để rất lâu. Nguyên nhân là vì đâu?

- Tôi nghĩ rằng vừa rồi các vụ án chúng tôi làm tiến hành cũng nhanh. Lâu là do phải có quá trình thương lượng, không phải người đòi bồi thường muốn bao nhiêu cũng được. Nếu không được phải đưa ra tòa.

Chúng ta hiện nay mới bắt đầu thực hiện Nghị quyết 388 về bồi thường được mấy năm. Vừa rồi chúng tôi kiến nghị trong 388 cũng phải sửa thì mới có thể đáp ứng được yêu cầu vì chúng ta mới làm, tất cả đang trong quá trình tìm tòi nên chuyện khiếm khuyết, chuyện nọ chuyện kia là tất nhiên.

- Xử lý trách nhiệm kiểm sát viên trong việc này thế nào, thưa ông?

- Chúng tôi đang làm. Thực ra những vụ oan đều xảy ra trước khi có nghị quyết 388, tức là không phải mới đây. Có những người làm chuyện đó giờ đã về hưu. Lúc đó, trách nhiệm giữa cá nhân và tập thể cũng chưa rõ, cho nên xác định trách nhiệm của từng người, hay tập thể cũng có khó khăn. Nhưng vấn đề quan trọng là khi đã đền bù rồi thì phải xác định trách nhiệm, không phải nhà nước cứ đền bù, người làm sai lại không chịu gì. Tất cả những thứ này phải có quá trình.

Hoàng Khuê ghi

Theo Vnexpress