Trong tờ trình mà báo chí tường thuật, sở Xây dựng nhận định rằng quy định đặt tiền giữ chỗ là cách “lách luật để huy động vốn” và do vậy là “giao dịch dân sự giả tạo” nhằm che giấu giao dịch “ký kết hợp đồng mua bán nhà” trên thực tế, từ đó sở Xây dựng tuyên bố rằng giao dịch như vậy là “vi phạm luật” (!).

Sự việc nêu trên một lần nữa cho thấy não trạng thích can thiệp của cơ quan hành chính vào giao dịch dân sự giữa các tư nhân thật quá đỗi nặng nề. Nặng nề đến mức họ cho phép mình lập một đoàn thanh tra để kiểm tra các dự án địa ốc ấy.

Thiết tưởng, quyền nhận định bản chất pháp lý của một giao dịch dân sự và kết luận về hiệu lực pháp lý của giao dịch ấy hoàn toàn không thuộc thẩm quyền của các cơ quan hành chính như sở Xây dựng, và thậm chí cả uỷ ban nhân dân cấp tỉnh thành. Công việc đó, xét từ góc độ hiến định, là một phần trong thẩm quyền tài phán của hệ thống toà án.

Tất nhiên, để khởi động bộ máy tư pháp, chỉ người trong cuộc, tức là bên mua nhà, mới có quyền cầu viện toà án bằng cách nộp đơn khởi kiện nếu cảm thấy sự ưng thuận của mình trong giao dịch với chủ đầu tư có khiếm khuyết. Nếu đơn khởi kiện hợp lệ, toà án mới chính thức nhập cuộc để xét xử và tuyên án. Trừ phi một bản án với đầy đủ hiệu lực thi hành công khai tuyên bố giao dịch dân sự vô hiệu, không một ai hoặc cơ quan nào có quyền nhận định và kết luận về bản chất và hiệu lực pháp lý của giao dịch ấy. Đây là kiến thức sơ đẳng mà sinh viên luật năm thứ nhất nào cũng đương nhiên biết.

Sự can thiệp của ngành hành pháp vào “địa phận” tư pháp là một sự vượt quyền khó tha thứ vì nó vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc tổ chức nhà nước đã được Hiến pháp xác lập, đảo ngược nền tảng xây dựng nên nhà nước pháp quyền. Ở những quốc gia có toà bảo hiến, hành vi vượt quyền ấy chắc chắn sẽ bị tuyên huỷ tuyệt đối.

Điều khiến chúng ta băn khoăn là trong khi nền kinh tế, đặc biệt khu vực tư nhân, đang trong giai đoạn phát triển lên một tầm cao mới, rất cần sự hỗ trợ của một hệ thống chính quyền hiểu biết và hữu hiệu, thì các doanh nghiệp lại phải thường xuyên đối phó với lối hành xử theo kiểu cũ của một bộ phận quan chức luôn tìm cách duy trì não trạng thích can thiệp vào mọi vấn đề, kể cả những việc không thuộc thẩm quyền của mình.

Ở một quốc gia mà ngành hành pháp có quá nhiều quyền hành, thì điều hẳn nhiên quyền lực của ngành lập pháp và tư pháp sẽ bị thu hẹp, thậm chí trở nên hình thức, hữu danh vô thực. Điều này chắc chắn không phải là hướng đi khôn ngoan mà một nhà nước hiện đại nên theo đuổi.